Bruksizm

Bruksizm nedir?

Bruksizm: diş sıkma, diş gıcırdatma adlarıyla da bilinen bir bozukluktur. Özellikle geceleri uykuda belirgin hale gelmektedir. Çoğu zaman, gece birlikte yatılan eş tarafından fark edilir. En sık çocuklarda bulunur ve çocukların çoğunda ilerleyen yıllarda, yetişkinlikte kaybolur. Bruksizm özellikle stresli ve sıkıntılı dönemlerde artabilir. Esas olarak distonik bir hareket bozukluğu ve nörolojik bir rahatsızlıktır. Genelde kasılmalar ilerleyip başka bölgelere yayılmaz. Toplumun %1’den fazlasını etkileyecek şekilde oldukça sık rastlanan bir hastalıktır.  

Bruksizm belirtileri nelerdir? 

Sabah baş ağrıları, özellikle şakaklarda sabahları baş ağrısı ile uyanma şikâyetine sık rastlanır. Gece diş gıcırdatma ile uyanma, dişlerdeki dolguların düşmesi, dişlerde aşınma, eğilme, dişlerde şekil bozuklukları, dilde diş izleri, çene ekleminde bozulma ve aşınma gibi belirtiler ile kendisini gösterir. Hastanın eşi tarafından diş gıcırdatma sesleri duyulabilir. Dişlerin korunması ve çene ekleminde bozulmanın önlenmesi için tedavi gereklidir. Tanı çoğu zaman diş hekimleri tarafından dişlerde aşınma varlığı ile konur. 

İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesinde bir asistanıma verdiğim tez konusu ile yaptığımız bir çalışmada diş hekimleri ile birlikte çalıştık. Baş ağrısı hastalarında bruksizm varlığı ve sıklığını araştırmıştık. Bu çalışmada kronik migren hastalarında bruksizmi sık olarak saptadık. Bruksizm varlığı halinde baş ağrısı sıklığını artıran bir faktördür. Dişlerin korunması için diş hekimleri tarafından gece ağız içi aparatlar yapılmaktadır. 

Bruksizm varsa tedavi edilmeli midir? 

Nöroloji pratiğinde bruksizmi erkenden tanıyıp tedavi etmek üç açıdan oldukça önemlidir. Birincisi migren gibi kronik baş ağrılı hastalarımızda bruksizm baş ağrısı sıklığını artıran bir faktördür. İkinci olarak bruksizm uyku kalitesini bozan bir faktör olarak önemlidir. Üçüncüsü bruksizmin tedavisi çene ekleminde ileride gelişebilecek bozulmalardan koruyucudur. Bunların yanında tedavi ile dişlerin korunması da sağlanmış olacaktır. 

Bruksizm çoğu zaman ilaçlara yanıt veren bir rahatsızlık değildir. Antidepresanlar kendileri bruksizm yapabilirler veya var olan bruksizmin şiddetini artırabilirler. Stres ve yoğun kahve bruksizme sebep olabilir. Bazen kas gevşeticiler ve bazı ilaçlar işe yarayabilir. Çoğu zaman tek tedavi seçeneği botulinum toksini (BOTOX) enjeksiyonlarıdır. Uygun dozlarda ve uygun kaslara tecrübeli bir el tarafından uygulandığında hastaların hemen hepsinde etkilidir. Botox enjeksiyonları ile elde edilen iyileşme hali,  3-6 ay sonra ilacın etkisi bittiğinde belirtiler tekrarlayabilir. Hastalık tekrarlar ise botox tedavisi tekrar yapılabilir. Tekrarlayan enjeksiyonların kalıcı bir yan etkisi yoktur. Günlük pratiğimde masseter kaslarına ek olarak, gerekli hastalarda beraber kasılan başka kaslara da uygulama yapmayı tercih ediyorum. Ultrason eşliğinde uygun kasların içerisine yapılmış enjeksiyonlar başarı şansını artıracak, yan etki riskini en aza indirecektir. Masseter kası güçlü ve büyük bir kastır ve düşük, estetik uygulama dozlarında yapılan injeksiyonlar başarı şansını belirgin olarak düşürmektedir. Etkili tedavi için ilaç uygun dozlarda kullanılmalıdır. 

Resim 1. Masseter hipertrofisi bulunan vakanın görseli. 

Literatürden aldığım bu vakada masseter hipertrofisi yüzde çok belirgin şekil bozukluğuna sebep olmuştur. Çoğu bireyde rahatsızlık bu boyutta olmasa bile çenede kare şeklinde erkeksi bir görünüme sebep olur. Bruksizm nedeni ile fazla kasılan masseter kasları büyümektedir. Bu, bahsedilen sorunların sebebidir. Botox tedavisi ile kas hacmi küçülerek yüz şekli güzelleşmektedir. Bruksizm iyi şekilde tedavisi olan bir durum olması nedeni ile tanınması oldukça önemli bir rahatsızlıktır. 

Doç. Dr. Osman Özgür Yalın