Gerilim Tipi Baş Ağrısı

Gerilim tipi baş ağrısı; migren ataklarına göre daha hafif veya orta şiddette, genelde iki yanlı, sıkıştırıcı baş ağrısı atakları ile tanınmaktadır. Toplumda en sık rastlanan baş ağrısı bozukluğudur. Toplum temelli çalışmalarda bir yıllık prevalansı %50-70 olarak bildirilmektedir. 

Gerilim tipi baş ağrısı bulunanların çoğu seyrek baş ağrısı atakları yaşarlar. Bu yüzden hastaneye gelmez, çoğu zaman basit ağrı kesiciler ile geçen, yılda birkaç baş ağrılı gün yaşarlar. Migrene göre kadın baskınlığı daha azdır, kadınlarda 2 kat kadar daha sıktır. Biraz daha ileri yaşlarda daha sık rastlanmaktadır. Bulantı, kusma, ışık ve ses hassasiyeti gibi eşlikçi belirtiler yoktur. Kronik, süreğen günlük baş ağrısı yaşayan bireylerin çoğu migren hastasıdır. Kronik gerilim tipi baş ağrısı daha az sıklıkta bulunmaktadır. Ama elbette vardır ve bunların tanınmaları önemlidir. 

Normal baş ağrısı, sıradan baş ağrısı da denilmektedir. Sağlık yazarları, araştırmacılar ve klinisyenler tarafından migrene göre daha az ilgi gören, ilaç firmaları ve sağlık kuruluşları tarafından daha az yatırım yapılan ve araştırma, tedavi seçenekleri daha kısıtlı bir rahatsızlıktır. 

Daha heterojen bir grubu içermektedir. Sebebi çoğu zaman gösterilebilir veya tahmin edilebilir baş ağrılarını da içerir. Örneğin ben her sabah bir bardak kahve içiyorum, içmediğim gün hafif bir baş ağrısı birkaç saat yaşıyorum. Bu gerilim tipi baş ağrısı olarak adlandırılabilir. Ya da madde yoksunluğu baş ağrısı olabilir. Ama bunun gibi pek çok sebep yanlışlıkla gerilim baş ağrısı havuzuna düşebilir. Öyle ise yapılması gereken aslında baş ağrısı tetikleyicilerinin tespit edilmesi için sıkı bir araştırma yapılması gerekliliğidir. 

Bu da detaylı bir anamnez, ağrı günlüğü gibi çalışmaları kapsar. Hekim ile birlikte baş ağrısı tetikleyicileri her migren veya gerilim tipi baş ağrısı hastasında çalışılmalıdır. Bu çalışma bazen samanlıkta iğne aramaya benzer. Ben çoğu hastamın zamanla bunu öğrenip, kendilerini tanımak konusunda mesafe kat ettiklerini görüyorum. 

Migrenlilerin çoğunda da aslında gerilim tipi baş ağrısı bulunur. Bu işleri iyice karmaşık bir hale sokmaktadır. Baş ağrısı uzmanının tüm ağrı çeşitlerini not edip ayırması gerekir. Amaç sağlık sorunlarının tamamını tespit edip, parça parça düzeltilebilecek olanların tedavisi yolunda istikrarlı adımlar atmaktır. Böylece daha ağrısız ve kaliteli bir yaşama giden yolda kapılar zaman içerisinde açılacaktır. 

Ayda 15 günden sık atak yaşayan hastalar kronik gerilim tipi, daha az yaşayan hastalar epizodik gerilim tipi baş ağrısı olarak adlandırılır.

Gerilim tipi baş ağrısı hastalarında toplumdan daha sık olarak uyku bozuklukları, ruhsal durum bozuklukları, gece diş sıkma, diş gıcırdatma, kontrolsüz hipertansiyon gibi eşlikçi hastalıklar bulunmaktadır. Bunların araştırılması ve varsa tedavisi önemlidir. Ama bu, ağrı bu durumlara bağlı demek değildir. Ağrı kendi başına var olan bir durumdur. Bunları sebep olarak görmek yanlıştır. Eşlikçi olarak kabul edilmeleri daha sağlıklıdır. 

Gerilim tipi baş ağrısına özel, özgün ilaçlar ne yazık ki -migrenin aksine- yoktur. İlaç dışı tedaviler arasında eşlikçi durumların tedavisi sayılabilir. Örneğin bir kişinin yoğun duygusal stres, depresif bir duygu durumu varsa, beraberinde uyku düzensizliği, beslenme bozukluğu, fiziksel aktivite eksikliği, sedanter bir yaşamı ve buna bağlı obezitesi varsa bunlar yaşam kalitesini bozuyor ve ağrı tetikleyicisi olabilir. 

Ağrı yönetiminde düzenli egzersiz ve sağlıklı beslenme çok önemlidir. Bunun gibi önlemler kişilere anlatılmalıdır. Elbette kişi kendisi bunları yapıp yapmamakta özgürdür ama hekimin yapabileceği ağrıyı artıran özgün sebepleri her hastada ortaya koymak ve yol göstermekten ibarettir. Burada bahsedilmesi gereken önemli bir nokta da özgürlüktür. Kronik ağrılı sendromların tümü bireyin hayatını kuşatır. Özgürlüğünü kısıtlar. Kişiler ağrı gelebileceği korkusu ile pek çok aktiviteden sakınmaya başlar. Burada hekime düşen görev hastanın hayatına başka kısıtlamalar koymak değildir. Amaç her zaman bireyi özgürleştirmektir. Ağrıları iyileştirip özgürlüğü savunmak gereklidir. Gidilecek yoldan ve bunun için gereken çabadan kişinin kendisi sorumludur. Birkaç ilaç ile sorunun en kısa sürede tamamen çözülmesi elbette tercih edilecektir. Ama bu her zaman kolay olmuyor. Gerilim tipi baş ağrısı tedavisinde atak tedavisi ve koruyucu tedaviler kullanılmaktayız. Koruyucu tedavide uygun hastalarda antidepresanlar, bazen injeksiyonlar etkilidir. 

Baş ağrısı yaşayan sizsiniz ve burayı okuyorsanız iyileşmek istediğinizi düşünüyorum. Çözüm bir çaba gerektirecektir. İyileşme isteğinizi ve çabanızı ortaya koymanız gerekir. Sorunun sizin sorununuz olduğunu ve gerçek bir problem olduğunu kabul etmelisiniz. Hekim; gerçekten baş ağrısı yaşadığınızı bilen ve sizin tarafınızda duran, iyileşmeniz için yollar arayıp, göstermeye çalışan kişidir. Gidilecek yol sizin yolunuzdur. Ardından tedavi yolları gözünüzün önüne çıkacaktır. 

Doç. Dr. Osman Özgür Yalın