Epilepsi Hastalığı

Epilepsi nedir? 

Epilepsi nöbeti, diğer adı ile sara nöbeti beyinde anormal elektriksel deşarj sonucu ortaya çıkan belirti ve bulgulara verilen isimdir.  Epilepsi hastalığı ise beyinde tekrarlayan epileptik nöbetler geçirilmesine bir yatkınlık varlığı ile tanımlanmaktadır. Buradaki ana çerçevemiz beyinde ileride bir zamanda nöbetlerin tekrarlamasına neden olabilecek bir yatkınlık bulunmasıdır. Epilepsi nöbetleri bilinç kaybı, aniden düşüp yaralanma, kol ve/veya bacaklarda kasılma, dil ısırma, idrar kaçırma gibi belirtiler ile seyreden büyük nöbetler ya da boş bakma, ani dalma, ağız şapırdatma gibi daha hafif belirtiler ile seyreden çok çeşitli şekillerde gerçekleşebilir.

Tüm baygınlıklar veya bilinç kayıpları epilepsi nöbeti değildir. Basitçe ani tansiyon düşmesi (senkop), kan şekerinde düşme gibi bazı başka sebeplerde bilinç kaybına neden olabilir. Kalp ritim bozuklukları sıklıkla epilepsi nöbetlerini taklit edebilir. Epilepsi nöbetinde esas sorun beyin yüzeyel tabakası olan kortekste başlayan anormal elektriksel deşarjın yayılarak beyin fonksiyonlarının geçici olarak bozulmasıdır. 

Belirtilerin bir kez epilepsi nöbeti olduğundan emin olduktan sonra yapılması gereken Epilepsi nöbetinin tipinin belirlenmesidir. Pek çok epileptik nöbet tipi bulunmaktadır. Epileptik nöbet tipi belirlendikten sonra mümkün ise epileptik sendrom tanımlanmalıdır. 

Epileptik sendrom bir hastalık ismidir ve hastaya ilaç tedavisi verilip verilmeyeceği, eğer ilaç tedavisi başlanacaksa hangi ilacın seçileceği, ne kadar süre verileceği, ilaç yanıtının nasıl olacağı hakkında bir öngörüde bulunmamızı sağlamaktadır. Örneğin hastaya Juvenil miyoklonik epilepsi teşhisi koyduğumuzda hastalığın ilaca çok iyi yanıt vereceğini söyleyebiliriz. Ama aynı zamanda ilaç tedavisinin ömür boyu devam edeceğini, bu epilepsi sendromunda ilaçsız kalındığında nöbetlerin tekrarlamasının neredeyse kesin olduğunu da biliyoruz.  

Epilepsi teşhisi koymamızda detaylı bir anamnez ve öykü çok değerlidir. Epilepsi hastalarında tekrarlayan nöbetlere bir eğilim olması nedeniyle hemen her zaman nöbet kontrolü sağlamak için ilaç tedavisi vermekteyiz. 

Epilepsi toplumda ne sıklıkta bulunmaktadır? 

Epilepsi hastalığı toplumda sık rastlanan nörolojik hastalıklardan biridir. Tüm dünyada 40 milyondan fazla kişinin etkilendiği tahmin edilmektedir. Türkiye’de 700 binden fazla epilepsi hastası olduğu tahmin edilmektedir. Her epilepsi sendromunun seyri, tedaviye yanıtı farklıdır. Genel olarak epilepsi hastalığında tek ilaçla nöbetleri kontrol altına alma ihtimali dahi %70 gibi oldukça yüksektir. Epilepsi ilaçlarının düzenli kullanılması ve düzenli nöroloji uzmanı takibi tedavide en önemli noktalardır. 

Epilepsi hastalığının tedavisi var mıdır? 

Epilepsi hastalığı nöroloji pratiğimizde iyi tedavi edebildiğimiz hastalıklar arasındadır. İlaç ile hastaların çoğu normal yaşamlarına devam edip, toplumun üretken, bağımsız bir bireyi olmaktadırlar. Mutlu ve sağlıklı bir yaşam sürmektedirler. 

Epilepsi hastalarında sosyal damgalama eski dönemlerde oldukça sık rastlansa da günümüzde böyle bir anlayış kalmamıştır. 

İlaç başlama kararı, hangi ilacın seçileceği, ne kadar süre ve hangi dozda kullanılması gerektiği, olası yan etkileri hasta ile konuşulmalıdır. Hamilelik, genç kadınlarda ilaç seçimi öncesi mutlaka göz önüne alınmalıdır. Pek çok epilepsi hastası sağlıklı bebekler doğurmaktadır. Nöroloji takibinde ve nöroloji uzmanının önerileri ile epilepsi hastalığı çocuk sahibi olmaya engel değildir. 

Bazı işleri epilepsi hastalarının yapmasına yasal olarak izin verilmemektedir. Gençlerin bu hususu iş seçimi öncesinde göze alarak ileride kendilerine sorun yaratabilecek iş alanları konusunda bilgi edinmeleri önemlidir. Uzun sürecek bir eğitim öncesinde bu karar verilmelidir. 

Araç kullanımı epilepsi hastalarımızın çok merak ettiği konuların başında gelmektedir. Epilepsi hastalarının önemli bir kısmı ehliyet alamamaktadır. Ehliyet düzenlemeleri devlet otoriteleri tarafından yapılmaktadır. EEG ve diğer incelemeleri normal, nöbetleri uzun bir süredir kontrol altında, düzenli ilaç ile nöbetleri durdurulmuş hastalar bazı şartları karşılıyorlarsa ehliyet almaya hak kazanmaktadırlar. Bu şartların ve hastanın değerlendirmesi bir Nöroloji uzmanı tarafından yapılmalıdır. 

Epilepsi nöbeti geçirmekte olan hastanın kasılmalarını fiziksel güç ile durdurmak mümkün değildir. Kişinin zarar görmesini, düşmesini, yaralanmasını önlemek için önlemler alınabilir. Yan yatar pozisyonda başının altına yumuşak bir şey koyarak sağlık görevlilerine haber verilmelidir. Ağzına parmak sokulması ciddi travmalara neden olabilir. Sert cisimler dişlerini kırabilir. Hastalar nöbet esnasında yan pozisyonda burunlarından nefes alabilirler. Ağzına bir şey sokmak, su içirmeye çalışmak tehlikelidir. Tokat atmak, su dökmek gibi müdahaleler önerilmemektedir. Mutlaka 112 aranıp bilgilendirilmelidir. Nöbetlerin çoğu birkaç dakika içerisinde sonlanacaktır. 10-15 dakikayı geçen aktif kasılmalar hayati tehlike taşımaktadır. Bu önlemler haricinde hastane dışında yapılabilecek şey, tıbbi yardım istemektir. 

Doç. Dr. Osman Özgür Yalın