Multipl Skleroz

Multipl birden çok bölgenin tutulumunu ve skleroz beyin ve omurilikte plaklar nedeni ile oluşan sertleşme ve hücre kaybı olan odakları anlatmaktadır. Multipl skleroz (MS) santral sinir sisteminde yani beyin ve omurilikte nöronların miyelin kılıflarını öncelikle etkileyen iltihabi, süreğen bir hastalığıdır. 

Tipik bir nöronun (sinir hücresi) hücre gövdesi ve bir aksonu bulunur. Akson sinir iletisinin diğer nörona aktarımında görevlidir. Aksonal iletimi miyelin kılıf hızlandırmaktadır. Miyelini olmayan nöronlarda ileti hızı çok daha yavaş olmaktadır ve nöronların çoğu miyelinlidir. 

MS plakları yoğun olarak mikrobik olmayan bir iltihap sonucunda miyelin kılıfın hasar gördüğü bölgelerdir. Aktif iltihap varlığı ilaçlı emar görüntüleri ile gösterilebilir. İltihabın neden oluştuğu çok iyi bilinmemektedir ancak vücudumuzun bağışıklık sisteminin bir sebeple sinir kılıflarına normalde olmaması gereken bir saldırısı sonucu ortaya çıkmaktadır. MS otoimmun bir hastalıktır yani kişinin kendi bağışıklık sistemi yanlışlıkla kendi miyelin hücrelerine savaş açmaktadır. 

Hastalık beyin ve omurilikte birden çok bölgeyi tutması, farklı zamanlarda nörolojik belirtiler ile kendini gösteren ataklar ve bazı biyolojik belirteçlerin varlığı ile tanınmaktadır. Süreğen, kronik bir hastalıktır. 

Tedavisiz dönemlerde genç erişkinlerde travma dışında engelliliğin en sık sebebidir.
Hastalık tipik olarak 20-40 yaşlarında başlar. 10 yaş altı ve 60 yaş üstü başlangıç nadiren oluşur. 

MS klinik belirtileri tutulan beyin bölgesine göre değişiklik gösterir. İlk başlangıç genelde tek bir bölgededir. Göz sinir tutulduğunda görme kaybı, yüzde uyuşma, çift görme, bir kol ve bacakta güç kaybı, denge kaybı gibi beyin ve omurilik lezyonlarını düşündüren bulgular bir atak sırasında bulunur. 

Hastalık çoğu hastada ataklarla seyreder, başlarda yılda birkaç kez gelen ataklarda belirtiler geçicidir. Birkaç hafta veya ayda kendiliğinden düzelen belirtilerdir. Tedavisiz vakalarda ilerleyen dönemlerde ataklar sıklaşabilir ve belirtiler üst üste eklenerek kalıcı özürlülük yapar. 

Bu yüzden hastalığın başlangıcında özürlülük veya kalıcı belirtiler yerleşmeden tedavi başlanması oldukça önemlidir. Tanı için MR en önemli araçtır. Ayrıca VEP, beyin omurilik sıvısı analizleri gibi ek tetkikler yapılmalıdır. Tüm bunlar sonucunda hekimin ulaştığı tanı MS ise atak tedavisi dışında koruyucu bir tedavi gereklidir. Bu tedaviler ağızdan alınan haplar, enjeksiyonlar veya serum tedavisi şeklindedir. Hangi tedavinin seçileceğine MS uzmanı karar verecektir. Bu tedavide amaç hastalığın seyrini değiştirmektir. Bu çoğu zaman bağışıklık sistemini yeniden düzenleyen veya baskılayan ilaçlar ile sağlanmaktadır. 

MS gerçekten iyi tedavi edilebilen bir hastalıktır. İyi bir tedavi ile çalışma hayatı, evlilik, çocuk doğurma ve sağlıklı yaşama engel olmaz. 

Hastalığın seyrinin iyi gitmesine katkıda bulunan en önemli faktör düzenli ilaç kullanımı ve nöroloji takibidir. Bunun dışında sigara kullanmamak, fiziksel aktif bir yaşam, obezitenin önlenmesi, açık havada yürüyüşler ile D vitamininin katkısı olabilir. Nöroloji uzmanı önerisi dışında bitkisel takviyeler, bağışıklık sistemini güçlendirici ilaçlar, ozon tedavisi gibi paramedikal uygulamalar uygun tedaviyi geciktirdiği için zararlı olabilir. 

Doç. Dr. Osman Özgür Yalın